Verbieden anonieme telefoons is zinloos

De Nederlandse politie wordt regelmatig geconfronteerd met het probleem dat in een criminele zaak een anonieme telefoon is gebruikt, waardoor de dader moeilijke op is te sporen. Dat is frustrerend voor de politie. Maar denken ze nou echt dat dat probleem is op te lossen door het verbieden van niet-geregistreerde prepaid telefoons?

Als een crimineel een anonieme telefoon regelt, doet hij dat om niet traceerbaar te zijn. Hij weet kennelijk dat hij het risico loopt om getraceerd te worden en besluit op voorhand daar maatregelen tegen te treffen. Als prepaid telefoons altijd geregistreerd moeten worden, zal de crimineel in kwestie een ander communicatiemiddel kiezen. Of hij regelt een katvanger, die talloze prepaid toestellen op zijn naam heeft staan, maar die niet daadwerkelijk in bezit heeft. Of hij steelt telefoons van anderen. Maar wat hij in ieder geval niet doet is communiceren met een op zijn eigen naam geregistreerde telefoon.

Bovendien praten de regeringen van de EU op dit moment over de afschaffing van roamingkosten. Dat wil zeggen dat vanaf waarschijnlijk 2016 bellen binnen de EU overal even duur wordt. Dus een anonieme prepaid SIM-kaart uit Kroatië of België is hier gewoon te gebruiken als lokale kaart. Wat heb je dan nog aan een lokaal verbod?

Het is duidelijk dat het verbod zinloos is en zelfs kan leiden tot nieuwe criminaliteit. Het is dan ook niet verwonderlijk dat in landen waar het verbod al bestaat - Duitsland, Frankrijk en enkele andere EU-landen gingen ons in deze voor - de criminaliteit niet is gedecimeerd en het aantal opgeloste misdrijven niet is gestegen.

Ondertussen zijn er voldoende legitieme redenen om een anonieme, niet-geregistreerde telefoon te willen hebben. Klokkenluiders hebben beschermde communicatie nodig. Net als journalisten en mensen die contact onderhouden met dissidenten in het buitenland. Ook in de zakenwereld zijn er goede redenen om soms anoniem te willen blijven. En voor BN'ers en politici zijn niet-geregistreerde communicatiemiddelen ook belangrijk - al was het maar vanwege overmatig nieuwsgierige politieagenten.

Wetten, zeker als ze een inbreuk betekenen op de fundamentele rechten van burgers, moeten worden beoordeeld op drie belangrijke criteria: effectiviteit, proportionaliteit en noodzakelijkheid. De effectiviteit is duidelijk niet aangetoond. Dat stelt ook de Europese Commissie in haar evaluatie van de Bewaarplicht. Ook de proportionaliteit is in het geding: omdat er criminelen zijn die niet-geregistreerd communiceren, moeten alle onverdachte burgers met een prepaid telefoon zich registreren. Dat is nogal wat. En daar zullen ook sancties op moeten staan. Mensen zullen dus boetes krijgen omdat ze hun telefoon niet hebben geregistreerd, omdat er boeven zijn die anonieme telefoons gebruiken en die nu gedwongen zijn om een Belgische telefoon te gebruiken. Dat is disproportioneel.

Is de maatregel dan noodzakelijk? Die vraag lijkt me inmiddels afdoende beantwoord.

Ik hoop van harte dat dit kortzichtige plan zo snel mogelijk van tafel gaat. Het is ondoordacht. Maar we hebben een minister die Opstelten heet en Duitsland en Frankrijk en enkele andere EU-landen gingen ons in deze al voor.