Stemmen via internet nog steeds slecht idee

Gisteren moest de nieuwe Eurocommissaris Ansip (digitale interne markt) zich komen voorstellen in het Europees Parlement. Dat deed hij met verve. De Est was vol zelfvertrouwen en gaf over het algemeen heldere antwoorden op de vragen van de Parlementariërs. Hij omarmde een aantal belangrijke strijdpunten van de internetgemeenschap. Vooral op het gebied van gegevensbescherming lijken we een overtuigde en strijdbare Eurocommissaris rijker te zijn geworden. Wat een verschil met zijn collega Oettinger (digitale economie en maatschappij) die vindt dat internet net zoiets is als een energienetwerk: alles draait voor hem om de grote leveranciers.

Maar een keer gleed Ansip toch opzichtig uit. Hij toonde zich uitermate naïef over de mogelijkheden voor e-overheid en met name e-voting. De Esten stemmen al sinds jaren via internet. Een levensgevaarlijke praktijk, want e-voting is niet betrouwbaar te implementeren. Ik kreeg daarover een Twitterdiscussie met een aantal mensen die meteen de voordelen van e-voting inzagen. Dat is toch de moderne manier om het te regelen? Nou, nee.

Ik schreef eerder al dat stemmen via internet een slecht idee is. Maar dat is een tijdje terug, de wetenschap ontwikkelt zich, nietwaar? Tijd voor een korte revisie.

Wat is nodig voor e-voting?

e-Voting is stemmen via internet. Dat wil zeggen dat je thuis vanaf je computer, of op je werk of zelfs vanaf je mobiel je stem kunt uitbrengen. Stemmen is op zich een simpele handeling, maar er hangt veel af van het goed functioneren van het stemsysteem. We stellen er duidelijke eisen aan: een stembus, een stemhokje, een stempas, een rood potlood. Hoe vertaalt zich dat naar het internet? De belangrijkste eisen die aan verkiezingen worden gesteld zijn de volgende:

  • het moet eenvoudig zijn om te stemmen
  • je moet anoniem kunnen stemmen
  • je moet maar een keer mogen kiezen (het Nederlandse machtigingensysteem is velen in het buitenland een gruwel)
  • je stem moet geheim zijn
  • je moet niet onder druk gezet kunnen worden tijdens het stemmen
  • de uitslag moet transparant en geloofwaardig zijn.

Nu is dat zo. Iedere stap in het stemproces is uitvoerbaar én controleerbaar voor iedereen. Fraude is mogelijk, maar alleen op kleine schaal. Er worden fouten gemaakt en soms zullen die het verschil kunnen maken tussen winst of verlies, maar dat zijn uitzonderingen. Soms opzichtige uitzonderingen, zoals in het geval van Bush versus Gore. Verkiezingen maken verschil.

En op internet? Op internet vervallen allerlei mogelijkheden voor controle. In de eerste plaats de identificatie van de kiezer. Wie zit achter dat beeldscherm? Heeft hij of zij al gestemd? Er zijn ingewikkelde wiskundige algoritmes bedacht om deze bedreigingen het hoofd te bieden en sommige daarvan lijken een heel eind te komen. Voorwaarde daarvoor is wel dat we allemaal een irisscanner in onze computer installeren. Over drempels gesproken. En ook biometrie heeft zijn limieten. Er zullen mensen zijn die er niet in slagen op het moment suprème zich biometrisch te identificeren. Wat doe je daarmee?

Dan de geheimhouding. We kunnen een versleutelde verbinding opzetten tussen kiezer en stemserver, zodat niemand mee kan kijken als de stem onderweg is. Dat geeft helaas geen garantie over meekijkers op de server of over de schouder van de stemmer. We weten dat in het verleden er zware druk is uitgeoefend op sommige kiezers. Door de verkiezingen te decentraliseren, vervalt de controle op dwangstemmen. In strenge religieuze omgevingen zal het voor de twijfelende leden moeilijk worden om de stem geheim te houden en in vrijheid de eigen keuze te bepalen. Of je kunt je voorstellen dat een malafide werkgever een appje laat installeren dat al dan niet in het geniep meekijkt met het stemgedrag van de werknemers. Wat er op de computer van de gebruiker gebeurt is lastig te controleren. 

En al deze poespas, aan elkaar geknoopt van hogere wiskunde, biometrie, encryptie en specialistische hardware, moet ons een transparant en controleerbaar verkiezingsproces opleveren? Wie kan nog nagaan aan het eind van de rit of de uitslag klopt? Er komt een uitslag uitrollen en er is geen sprake van een paper trail. Alleen een gepromoveerd wiskundige is misschien in staat om een uitspraak te doen over de geldigheid van de uitslag. Dat kan niet de bedoeling zijn. Voor de geloofwaardigheid van de democratie is het essentieel dat iedereen begrijpt wat er is gebeurd, niet alleen de techno-elite. We hebben het niet over kraanwater, we hebben het over het uit handen geven van de macht.

Verkiezingen via internet. Er zijn talloze wetenschappers mee bezig. En hoe meer trucjes ze bedenken om de verkiezingsuitslag betrouwbaarder te maken, hoe verder ze de weg kwijtraken. Sommige dingen kun je niet digitaliseren. Laten we het lekker bij het potlood houden. Democratie is dat meer dan waard.