Safe Harbor 2? Vergeet het maar

Tussen Kerst en Oudjaar vindt in Duitsland altijd de grote hackersconferentie van de Chaos Computer Club plaats. Sinds een paar jaar ben ik daar ook bij. Een nieuwe bezoeker dit jaar was Max Schrems, de Oostenrijkse student - hij is inmiddels afgestudeerd - die Facebook een gevoelige tik op de vingers deed krijgen voor het Europese Hof van Justitie. Afgelopen oktober sprak het Hof uit dat de onthullingen van Snowden over de Amerikaanse massasurveillance niet te verenigen was met het opslaan van persoonsgegevens van Europese burgers in de VS. Dat is een uitspraak met enorme gevolgen voor de digitale economie. 

Het Hof maakte een einde aan het Safe Harbor-besluit. Dat besluit hield in dat Amerikaanse bedrijven zichzelf konden certificeren om gegevens van Europese burgers te exporteren naar de VS. Aangezien de VS niet beschikken over goede privacywetgeving voor consumenten, was zo'n besluit van de Europese Commissie noodzakelijk. In de zaak van Schrems bepaalde het Hof dat de Amerikaanse massasurveillance in strijd is met de essentie van het recht op privacy en daarom nooit te verenigen kan zijn met de Europese grondrechten.

Zoals Schrems duidelijk maakte in zijn bijdrage op het podium in Hamburg is dit een zeer vergaande uitspraak. We wisten tot nu toe niet dat er een 'essentie' van grondrechten bestond. Volgens het Hof is dat wel het geval en zijn er geen omstandigheden waaronder dat recht opgeschort of ingeperkt kan worden. De essentie moet onaangetast blijven. Daarom zijn de pogingen van de Europese Commissie om te onderhandelen over een nieuw, verbeterd Safe Harbor gedoemd te mislukken. Zolang de VS niet bereid is haar massasurveillance op te geven, kunnen gegevens van Europese burgers niet in de VS worden opgeslagen.

Daarbij maakte Schrems wel een belangrijke kanttekening. Het gaat om de opslag van gegevens bij bedrijven waarvoor aanleiding is te verwachten dat die daadwerkelijk zijn blootgesteld aan massasurveillance. En het gaat om die gegevens die niet noodzakelijk zijn om een contract uit te voeren. Kortom: een webshop dat een pakje uit de VS op moet sturen mag weten wie u bent. Maar Facebook zit in de problemen, net als de andere bekende deelnemers aan het PRISM-programma van de NSA, zoals Microsoft, Google en Apple.

Er is geen uitweg uit deze impasse. Er is geen hogere rechter dan het Europese Hof van Justitie en een wijziging van de Europese Verdragen om de grondrechten in te perken is niet voor te stellen. De enige die deze patstelling kan doorbreken is de Amerikaanse overheid. De NSA heeft het internet stuk gemaakt. Eis daarom van Obama dat hij het weer repareert. En nu echt.